Chocolade wist-je-datjes: 11 feiten die je smaak voor altijd veranderen

De Azteken betaalden hun belasting met cacaobonen. Letterlijk. Honderd bonen kochten je een kalkoen, en wie rijk wilde lijken, hoorde te ruiken naar chocolade. Ik moest daaraan denken toen ik laatst voor 3,49 euro een reep bij de kassa legde en bedacht: ik ben eigenlijk een kleine geldfabriek met een verslaving.

Chocolade zit vol van dit soort dwaasheid. Ik verzamel al jaren de gekste feiten, net zoals ik met Pasen mijn wist-je-datjes over eieren en hazen opdis, en ik ben tot één overtuiging gekomen: wie de verhalen achter chocolade kent, proeft hem anders. Serieus. Hieronder mijn favoriete elf, van pure geschiedenis tot krankzinnige wereldrecords.

Chocolade was eeuwenlang alleen te drinken

Vergeet de reep. Tot ver in de negentiende eeuw bestond chocolade vooral als bittere, gekruide drank. De Maya’s en Azteken klopten hem op tot een schuimige bek vol chilipeper en maïs. Van zoetigheid geen sprake. Pas in 1847 perste het Britse bedrijf J.S. Fry & Sons voor het eerst een eetbare reep, door cacaoboter terug te mengen in de massa.

Dat detail vind ik zelf het mooiste van alle feiten over chocolade: de reep die wij als vanzelfsprekend beschouwen is nog geen tweehonderd jaar oud. Onze overgrootouders kenden hem amper.

De Nederlandse uitvinding die alles veranderde

Even opscheppen over eigen land, want dat mag hier. In 1828 vond de Amsterdammer Coenraad van Houten een pers uit die de vette cacaoboter uit de bonen scheidde. Het resultaat: cacaopoeder. Zijn “Dutch processing”, waarbij je de poeder met alkali behandelt, maakte chocolade milder en beter oplosbaar.

Zonder die Nederlandse pers geen warme chocolademelk zoals wij die kennen, en waarschijnlijk ook geen goedkope repen. Van Houten legde de basis. Dat vertel ik graag aan tafel, meestal net iets te enthousiast.

Witte chocolade is technisch gezien geen chocolade

Hier ga ik stellig zijn: witte chocolade is een indringer. Er zit namelijk geen cacaomassa in, alleen cacaoboter, suiker en melkpoeder. Geen cacaovaste stoffen, geen echte chocoladesmaak. In sommige landen mocht het jarenlang niet eens “chocolade” heten.

Ik vind witte chocolade lekker, laat dat duidelijk zijn. Maar noem het gerust vetrijke suikersnoep met een chocoladepaspoort.

De grootste reep woog meer dan een auto

Wereldrecords en chocolade zijn een gelukkig huwelijk. In 2011 maakte het bedrijf Thorntons in Engeland een reep van 5.792,50 kilo. Zwaarder dan een olifant. Om die massa te smelten en te gieten was industriële apparatuur nodig, en het eindresultaat paste met geen mogelijkheid in een boodschappentas.

De grootste chocoladefontein staat op naam van een 8 meter hoge kolos in Las Vegas, waar zo’n 1.100 kilo chocolade rondstroomt. Ik heb altijd het idee dat wie zulke records verzint, gewoon een goed excuus zoekt om in chocolade te zwemmen.

Er bestaat een vierde chocoladesoort

Naast puur, melk en wit kwam er in 2017 iets nieuws bij: ruby chocolade. Roze van kleur, met een frisse, licht zure smaak. Geen kleurstof, geen toegevoegd fruit. De kleur en smaak komen uit een speciaal geselecteerde ruby-cacaoboon en het productieproces.

De eerste keer dat ik het proefde dacht ik oprecht dat er frambozen in verwerkt zaten. Dat is dus niet zo. Het is een van de leukste chocolade weetjes om iemand mee te verrassen, want vrijwel niemand kent het bestaan ervan.

Chocolade is giftig voor je hond

Even serieus tussendoor. Chocolade bevat theobromine, een stof die mensen prima afbreken maar honden niet. Voor een kleine hond kan al een paar repen pure chocolade gevaarlijk worden, omdat pure chocolade veel meer theobromine bevat dan melkchocolade.

Ik ken de paniek uit eigen huis: mijn labrador griste ooit een halve reep van de salontafel. Uren later bij de dierenarts gestaan. Sindsdien ligt alle chocolade hier hoog. Een weetje dat letterlijk levens redt.

Het duurt een jaar voor één boom een half pond levert

De cacaoboom (Theobroma cacao, wat “voedsel der goden” betekent) is een tergend trage leverancier. Eén volwassen boom produceert per jaar genoeg bonen voor ongeveer 450 gram chocolade. Dat is nog geen vijf repen.

Bedenk dat de wereld jaarlijks miljoenen tonnen chocolade wegwerkt, en je begrijpt waarom cacaoprijzen zo gevoelig zijn. Achter jouw paasei zit een leger van bomen dat maandenlang stond te zwoegen.

Zwitsers eten de meeste chocolade ter wereld

Als het om verorberen gaat, wint Zwitserland al jaren. De gemiddelde Zwitser eet rond de 10 tot 11 kilo chocolade per jaar. Nederland zit lager, ergens rond de 5 kilo, wat nog altijd neerkomt op zo’n vijftig repen per persoon.

Ik vermoed dat mijn eigen consumptie het landelijk gemiddelde flink omhoogtrekt. Ergens moet dat verschil vandaan komen.

De geur van chocolade maakt je rustiger

Onderzoekers hebben gemeten dat de geur van chocolade de thètahersengolven stimuleert, die geassocieerd worden met ontspanning. Ruiken alleen al kalmeert dus. Dat verklaart waarom chocoladewinkels zo hard hun best doen om die geur naar buiten te laten waaien.

Loop maar eens langs een versgeopende chocolaterie. Je vertraagt vanzelf. Marketing van de subtielste soort.

Chocolade werd de ruimte in gestuurd

Astronauten kregen al in de vroege ruimtemissies chocolade mee, in de vorm van M&M’s, die door hun harde suikerlaag niet smelten of verkruimelen. Ze zweefden vrolijk rond in de capsule en werden opgevangen met open mond. Voor NASA een praktische keuze, voor de bemanning een klein feestje op 400 kilometer hoogte.

Waarom deze weetjes je volgende reep beter maken

Hier komt mijn eigenlijke punt. Al deze feiten over chocolade delen één ding: ze vertragen je. En vertragen is precies wat de meeste mensen bij chocolade níet doen. We proppen een reep weg tussen twee afspraken door en proeven amper iets.

Probeer dit eens. Neem een stukje pure chocolade, leg het op je tong en laat het smelten zonder te kauwen. Bedenk dat het een Azteeks betaalmiddel was, dat een boom er maanden voor stond te groeien, dat een Nederlander de smaak zoals jij die kent mede uitvond. De chocolade smaakt exact hetzelfde. Jij proeft hem anders.

Dat is het cadeau van een goed wist-je-datje. Het verandert niets aan het product en alles aan het genieten. En dat, wil ik maar zeggen, is een betere investering dan die honderd cacaobonen voor een kalkoen.